Aralık 20 2000 tarihi itibari ile ISO 9000:2000 standardı yayımlandı. Beklendiği gibi Eylül ayında yayımlanan ISO 9000:2000 revizyonu son taslak standart‘tan farklı bir standard değil. Bu makale ISO 9001:2000 yayınında bulunan anahtar değişikliklere yönelik olarak bir özet niteliğindedir. Bu değişiklikleri bir organizasyonun uygulaması için bunları kendi sistemi içinde düşünmesi, planlaması ve analiz etmesi gerekmektedir.
Uygunluğa Ulaşmak
Yeni revizyon, özellikle ISO 9000 ailesindeki 2 anahtar standart arasında bir uyum meydana getirmeye yoğunlaşır:
ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemleri - Kalite Yönetim Sistemi için minimum şartları sağlayan bir yönetim standartıdır. Müşterilere yönelik olarak ve 3. taraf sertifikasyonu için tasarlanmıştır. 1994 revizyonundaki ISO 9001, ISO 9002 ve ISO 9003’ün yerini alacaktır.
ISO 9004 Kalite Yönetimi Sistemleri (Performans iyileştirilmesi için rehber) - ISO 9001’in gerektirdiği minimum şartları karşılarken kalite yönetim sisteminin iyileştirilmesi için bir kılavuz niteliğindedir.
ISO 9001 ve ISO 9004 kalite yönetimi sistemi standartları uyumlu ikili olarak adlandırılabilirler, çünkü anlaşılabilirliği kolaylaştırmak için ortak kelimeler ve konular kullanmaktadırlar. Amaç, her tip ürün ve ekonomideki tüm sektörler için uygun, aralarında uyum olan bir birliktelik sağlamalarıdır.
Destekleyici Standartlar
Ana standartların yanısıra iki destekleyici standart hazırlanmaktadır.
ISO 9000 Kalite Yönetimi Sistemleri-Ana terimler ve sözlük - ISO 9001:2000 ve ISO 9004:2000’deki anahtar terimlerin açıklanmasını sağlayan kelimeler ve tanımlamalar mevcuttur. Buradaki en önemli değişiklik, özel terimlerden çok daha anlaşılır, açık terimlerin kullanılmaya çalışılmış olmasıdır.
ISO 19011 Kalite ve çevre tetkiki ile ilgili rehber - Önceki kalite sistemindeki tetkik standardı (ISO 10011) ile çevre sistemi tetkik standartlarının (ISO 14010, 14011, 14012) bileşimi halindedir.
ISO 9000:2000, ISO 9001:2000 ve ISO 9004:2000 ‘in Ocakta yayımlanmasını beklerken, ISO 19011 için ise en erken 2001 yılının 3. çeyreğinde standart olarak ortaya konması planlanmıştır.
Yapı
ISO 9001 ve 9004 yeni bir tutarlı yapıya sahip olmuştur. ISO 9001 standartını oluşturan 20 madde ISO 9001:2000’in 4 majör koşulu içerisinde yeniden yapılandırılmıştır. Bu yapılandırma ile, maddeler daha mantıksal bir sıralamaya kavuşmuş ve dokümanların kullanıma daha uygun hale getirilmesi amaçlanmıştır.
Bir diğer anahtar değişiklik ise, proses yaklaşımının Kalite Yönetimi Sistemine adapte edilmesidir. Bu, bütün işlerin prosesin bir parçası olarak başarılması kavramının temelidir ve Kalite Yönetimi Sisteminin en etkili olduğu zaman birbiriyle ilgisi olan prosesler ile üretildiği zamandır. Birçok organizasyon kendi Kalite Yönetimi Sistemini bu şekilde görmektedir. Aslında ISO 9001:1994 ürün üretimindeki proses yönetimi için gerekli şartlarla ilgiliydi. ISO 9001:2000 ise Kalite Yönetimi Sistemi için daha geniş bir proses yönetimi ve tanımlama ihtiyaçlarını gerektirmektedir. Bununla birlikte firmalar tüm proseslerini ve birbirleriyle ilişkilerini düşünecektir. Bu, kendi kalite yönetim sistemine hiç bu şekilde bakmamış firmalar için büyük bir değişiklik olacaktır.
Üst Yönetimin Rolü ve Müşteri Odaklılığı
Yeni standartta üst yönetimin rolü önemli bir şekilde vurgulanmıştır. Üst yönetim politikayı belirlemeli, ölçülebilir hedefler koymalı (süreksel iyileşmeye baz teşkil etmek için daha açık ifade edilmiş), gözden geçirmeler yapmalıdır. Bu görevler yeni değildir 1994 revizyonunda da üst yönetim bu görevlerden sorumludur. Üst yönetimin eski görevlerinin dışında yeni bir görevi “müşteriye odaklanma” ile ilgilidir. Üst yönetim müşteri ile görüşmelerin ve düzenleyici şartların önemini çok iyi nakletmelidir. Bu, müşteri ihtiyaç ve beklentilerinin çok iyi anlaşıldığından, anlatıldığından ve karşılandığından emin olmayı içermektedir. ISO 9001:2000 yönetim gözden geçirmeleri içinde gözönünde tutulan alanlar için daha spesifiktir.
Müşteri Memnuniyeti ve Süreksel Gelişme
Müşteri odaklılığının üst yönetimin rolünün bir parçası olmasına ek olarak, müşteri memnuniyetini de vurgulamaktadır. Müşteri memnuniyeti ve/veya memnuniyetsizliğini ölçmek için veriler toplanmalı ve analiz edilmelidir.
Standart organizasyonun Kalite Yönetimi Sisteminde sürekli gelişme aktivitelerinin planlanması için şartları ortaya koymaktadır. İyileştirmede gözönünde bulundurularak ölçülebilir hedefler konmalıdır. İyileştirme alanlarının tespitine metod oluşturacak şekilde verilerin ölçümü, toplanması ve analizi gereklidir.
Kaynaklar
Üst yönetimin bir diğer rolü ise gerekli kaynakların mevcut olduğunu güvence altına almaktır. ISO 9001:2000 ‘de bu kaynakların yönetimine dair daha geniş tutulan bir madde vardır. Kaynak ihtiyaçları, müşteri memnuniyetini sağlamak, kalite yönetimini gerçekleştirmek ve geliştirmek için belirtilmelidir. İnsan kaynağı (açıklıkla ilk kez ifade buldu) ve yeterlilikler belirtilmelidir. ISO 9001:1994’de olduğu gibi gerekli eğitim verilmeli ve ilgili kayıtlar saklanmalıdır. Aynı zamanda eğitimin etkinliğinin değerlendirilmesini de istemektedir. Personel kendi işlerinin kalite hedeflerini karşılamadaki öneminin farkında olmalıdır.
Standart aynı zamanda ürünün uygunluğunu sağlamak için ihtiyaç duyulan tesis ve uygun çalışma ortamını sağlanması gereğini de kapsar. Bu yeni bir gerek değildir fakat tesisin istendiğini biraz daha fazla açık belirtmektedir. Fakat hala ürün uygunluğuna ulaşmak için gerekli olan sağlık ve güvenlik dışında işçi sağlığı ve iş güvenliği konusunda herhangi bir şart içermemektedir.
Kabul Edilebilir Kapsam Dışı Bırakmalar
Bu kavram ISO 9001:2000; ISO 9001, ISO 9002 ve ISO 9003’ün 1994 versiyonunun yerini alınca ortaya çıkacaktır. Kavram organizasyonlara, kendi işlerine uygulanamayan ürün üretme faaliyetlerini sistemin dışında bırakmalarına imkan vermektedir.
ISO 9001’de organizasyonlar standartın kapsadığı ve kendisinin de uyguladığı aktiviteleri sistemin dışında bırakamaz. Örneğin; organizasyon ISO 9002:1994 sisteminde tasarım ve/veya geliştirme aktivitelerini uyguladığı halde sistemin dışında bırakabilir, fakat ISO 9001:2000’de bu aktiviteler sistemin içinde olmalıdır.
Dokümantasyon
Kalite Yönetimi Sistemindeki prosesler, aralarındaki ilişkiler ve ihtiyaç duyulan kaynaklar planlama aşamasında tanımlanmalı ve daha sonra dokümante edilmelidir. Bu planlamanın doğal sonucu ise Kalite Yönetimi Sistemini anlatan Kalite El Kitabı olacaktır. Kalite El Kitabı, sistem için gerekli prosedürlerin sıralamasını ve birbirleriyle olan ilişkilerini kapsamalı veya prosedürlere referans göstermelidir.
Sistemin ve Proseslerinin tamamiyle dokümante edilmiş olması gereğine rağmen organizasyonlar bu amaca uygun metodu seçmede geçmişte olduğundan çok daha fazla esnekliğe sahiptirler. ISO 9001:2000 sadece 6 alanda prosedürlerin dokümante edilmesini gerektirmektedir. ISO 9001:1994’de ise bu sayı 18’dir. Önem fark edilir derecede prosedürlerden proses etkinliğine kaymaktadır.
Aşağıda halihazır halihazır belge shibi firmalar için oluşturulan intikal planının anahtar noktaları yeralmaktadır. ISO 9001, ISO 9002 ve ISO 9003’ün 1994 versiyonundan verilen sertifikalar ISO 9001:2000’in duyurulma tarihinden sonra maximum 3 yıl geçerliliğe sahip olacaklardır. Belgeli organizasyonlar değişiklikleri olabildiğince çabuk yapmaları için teşvik edilmektedirler. Belgelendirme kuruluşları ISO 9001:2000’in yayınlanmasından sonra 3 yıl daha 1994 versiyonuna göre değerlendirebilirler. Belge Kuruluşları, organizasyonları 1994 versiyonu tamamen bitmeden önce gerekli geçişi yapmaya teşvik etmelidirler.
ISO 9001:2000 tetkikçileri veya diğer sertifikasyon/belgelendirme personelinin, yenilikleri gösterebilecek yeterlilikte olmasını gerekmektedir. Bu kişiler ISO TUS 9001:2000’in, 1994 versiyonundan farklı olduğu noktasına dikkat çekerek değerlendirme yapabilmelidirler. Belgelendirme Kuruluşları sertifikasyon/tescil programlarını tetkikçilerin ve diğer ilgili personelin yeterli bilgiyi gösterebileceği ve yeni standardın gerektirdiği 8 temel kalite yönetimi noktasını anladığından emin olmak için yapmalıdırlar. Ayrıca son taslak ISO 9001:2000 ve ISO 9000:2000’in son taslağının kavramlarının ve terminolojisinin de anlaşıldığından emin olunmalıdır.
Belgelendirme kurumlarının, belgelendirme kapsamını çok açık bir şekilde tanımlaması gerekmektedir.
ISO 9000:2000 revizyonu hakkındaki daha geniş ayrıntıyı www.bsi.org.uk/iso-tc-176-sc2 adresinde bulabilirsiniz.
